Vijf kindervragen over dode dieren

Maartje Kijne, 15 november 2018

De dood is mysterieus en roept vragen op. Wat willen kinderen weten over dode dieren? We vroegen het Indra (8 jaar) en Lucas (11 jaar). Uit al hun vragen kozen we er vijf. Waaraan stierf het oudste dier? Rouwen dieren? Zijn er dieren die soortgenoten doodmaken met gif? Kunnen dieren doodgaan van geluiden? Hoe lang duurt het voordat een giraffe helemaal verteerd is? Medewerkers van Naturalis geven antwoord.

Onderdeel van:

1. Waaraan is het oudste dier ter wereld doodgegaan?

“Het oudste dier ter wereld werd 507 jaar”, vertelt Jeroen Goud, schelpdieren-expert van Naturalis. “Deze recordhouder was een tweekleppig weekdier, een noordkromp (Arctica islandica). Hij werd opgevist uit zee bij IJsland. Om de leeftijd vast te stellen, moesten nieuwsgierige onderzoekers de schelp openen. Hierdoor stierf het stokoude diertje. Misschien was hij anders nog wel ouder geworden.” 

Ecomare - Oscar Bos | Licentie: CC0
Een noordkromp (Arctica islandica)

2. Rouwen dieren?

Rouw betekent omgaan met verlies als een ander overlijdt. Maartje Kijne is gedragsbiologe en werkt als educatief medewerker bij Naturalis. Volgens haar komt rouw bij veel diersoorten voor. “Onderzoekers dachten vroeger dat alleen dieren met grote hersenen rouwen, zoals olifanten, dolfijnen en mensapen. Inmiddels is het ook bekend van honden, katten, konijnen en vogels. Dieren stoppen dan met eten of waken bij de overledene. Soms worden ze ziek of verliezen interesse in de wereld om zich heen. Merk je niets aan een dier, dan kan het toch in rouw zijn. Niemand weet precies wat dieren voelen.” 

Dr. Raju Kasambe - Wikimedia Commons | Licentie: CC BY-SA 3.0
Een zijdespin (Nephila pilipes) vrouw eet man op na de paring.

3. Zijn er dieren die soortgenoten doodmaken met gif?

Veel giftige dieren, zoals slangen, zijn immuun (ongevoelig) voor hun eigen gif en dat van soortgenoten. Ze kunnen elkaar niet doden met gif. Bij spinnen en schorpioenen lijkt dit niet het geval te zijn. Spinnenexpert Peter van Helsdingen: “Spinnen eten soortgenoten zonder schroom op. Dat is zelfs regel bij jonge spinnetjes die net uit het ei komen. Je broertje of zusje smaakt best lekker. Het is wel de vraag of dat mogelijk is door gebruik van gif.” Onderzoeker Jeremy Miller denkt van wel. “Ik weet niet zeker of dit onderzocht is bij spinnen. Maar veel spinnen zijn inderdaad kannibalen. De manier waarop ze hun soortgenoten doden zal niet verschillen met hoe ze een andere prooi doden. Met gif dus. Maar omdat het gif uit hun mond komt, is dit moeilijk te zien. Bij schorpioenen is het wel duidelijker zichtbaar. Die zijn ook kannibaal en gebruiken zeker ook hun gifstekel om soortgenoten af te maken.”

4. Kunnen dieren doodgaan van geluiden?

“Het klinkt gek, maar het kan” zegt Werner de Gier, wetenschapper die werkt aan kreeftachtigen. “Er zijn zelfs dieren die handig gebruik maken van dit trucje, zoals pistoolgarnalen. Ze vangen hun prooien met keiharde geluiden. Hun grote rechterklauw heeft een vinger, die als een trekker van een pistool naar achter wordt gehaald. Als een pistoolgarnaal zijn klauw dichtklapt komt er een schokgolf vrij en een knal van zo’n 190 dB. Net als een granaat die afgaat naast je oren! Een prooi raakt verdoofd of gaat zelfs dood en wordt daarna lekker opgepeuzeld. Dus ja, dieren kunnen echt doodgaan door (de schokgolf van) geluid.”

Wikimedia Commons - OpenCage | Licentie: CC BY-SA 2.5
Pistoolgarnaal Alpheus distinguendus

5. Hoe lang duurt het voordat een dode giraffe helemaal verteerd is?

Projectleider collectie Steven van der Mije: “Het ligt er helemaal aan waar de giraffe is doodgegaan en of er hulp bij is. Als bijvoorbeeld gieren of andere aaseters al een heleboel gaten maken en veel vlees opeten, gaat de rotting erg snel. Ontbinding boven de grond gaat sneller dan onder water of onder de grond. Op een warme, vochtige plek rot een dier ook veel sneller weg dan op een koude, droge plek. Ik denk dat het bij een giraffe in Afrika in een paar weken of maanden al een bijna schoon skelet kan zijn.

Met dank aan de vragenstellers: Indra en Lucas Jehee.

Naturalis Biodiversity Center | Licentie: Alle rechten voorbehouden