De slijkspringer: een vis op het droge

Niels Kerstes, 11 juni 2019

Grote, ronde ogen bovenop een stompe kop. Twee stevige, pootachtige vinnen aan de voorkant. Lopend door het slijk en af en toe zwemmend in het water. Wat is dit voor dier?

Onderdeel van:

Springend in het slijk

Ontmoet de slijkspringer. Deze vis (ja, dat is het!) is goed aangepast aan het leven buiten het water. Slijkspringers heten zo omdat ze vaak op modderige oevers (oftewel: slijk) te vinden zijn en daar flink kunnen springen. Dat doen ze onder andere om aan roofdieren, zoals vogels, te ontkomen. Slijkspringers bewegen zich mede dankzij hun sterke voorpootvinnen heel soepel over het land. Zodra ze iets lekkers gespot hebben, een insect, een worm, een krabje of een kreeftje bijvoorbeeld, schieten ze er razendsnel op af. 

YouTube | Licentie: Alle rechten voorbehouden

Slijkspringers gaan verrassend snel op hun prooitjes af (vanaf 1:15)!

Slijkspringers leven in mangrovebossen en modderbanken in Afrika, Azië en Australië.
Kanenori | Licentie: Pixabay License

Er zijn verschillende soorten slijkspringers. Sommige slijkspringersoorten zijn bijna de hele dag op het land te vinden, terwijl andere soorten meer tijd in het water doorbrengen.

Hoge ogen

De ogen van slijkspringers staan opvallend hoog op hun kop. Dit helpt ze om op het land meer van hun omgeving te zien. De vissen hebben geen oogleden, dus knipperen met hun ogen lukt niet. Om te voorkomen dat hun ogen uitdrogen, trekken ze hun ogen op stokjes af en toe helemaal in om ze te bevochtigen.

Close-up van een slijkspringer
Klaus Stiefel - Flickr | Licentie: CC BY-NC 2.0

Je hebt vast wel eens met je ogen open onder water gezwommen. Is het je opgevallen dat je onder water niet scherp ziet? Onze ogen zijn aangepast aan scherp zien boven water. Vissen zien normaal gesproken natuurlijk juist goed onder water. Zo niet de slijkspringersoorten die bijna hun hele leven op het land doorbrengen: zij zien beter boven water. Dat moet ook wel: met hun ogen sporen ze op het land prooidiertjes op en houden ze roofdieren in de gaten.

Noem eens twee andere dieren met ogen hoog op hun kop. In wat voor omgeving leven deze dieren?

Ademen

Vissen op het droge houden het normaal gesproken niet lang uit. Met hun kieuwen ademen ze prima onder water, maar boven water stikken ze snel. Slijkspringers voelen zich prima buiten het water. Ze hebben wel kieuwen, maar ademen op het land vaak via hun huid, hun mondholte en keel. Sommige soorten slijkspringers nemen een hap water mee wanneer ze aan land gaan, zodat ze in hun mond en keel zuurstof uit dit water kunnen halen. Er zijn ook slijkspringers die juist een hap lucht meenemen als ze het water in duiken!

Waarom het water uit?

Het is voor vissen een hele uitdaging om (deels) op het land te leven. Op het land moeten ze lucht ademen, drogen ze snel uit en krijgen ze te maken met onbekende roofdieren, zoals vogels. Hoe komt het dan dat er vissen zijn die zich hebben aangepast aan het leven buiten het water? Martin Rücklin, onderzoeker bij Naturalis: “Vissen die lucht ademen overleven waar andere vissen dat niet kunnen. Vissen op het land hebben minder last van competitie en van roofdieren die in het water leven.” En hoe zit dat precies bij slijkspringers? Naturalis-onderzoeker Martien van Oijen denkt niet dat de voorouders van de slijkspringers op het land ontsnapten aan roofdieren: “Veel vogels eten graag slijkspringers. Wat dat betreft zijn ze er bepaald niet op vooruitgegaan.” Martin en Martien vermoeden dat voedsel een rol speelde. Martin: “Op de modderige oever vinden slijkspringers voedsel dat niet door andere vissen wordt opgegeten.”

YouTube - BBC's Life series | Licentie: Alle rechten voorbehouden

In dit filmpje zie je slijkspringers “knipperen” (1:15), springen (1:20), wandelen (2:30), en zwemmen (4:05)