Symmetrie bij dieren: twee gelijke delen... of meer?

Hansjorg Ahrens, 29 oktober 2020

Heb je je ooit afgevraagd waarom je lichaam links en rechts vrijwel gelijk is? Bij veel dieren is dit ook zo, maar niet bij allemaal. Welke vormen van symmetrie zijn er in de natuur te vinden?

Onderdeel van:

Tweezijdige symmetrie

Vergelijk de linker- en rechtervleugel van deze vlinder. Wat valt je op? De vleugels zitten vast aan het borststuk, dat net als de rest van het lijf tonvormig is. Trek je een lijn van de kop tot het puntje van het achterlijf, dan is links en rechts hetzelfde, alleen gespiegeld. Je ziet dit goed als de vlinder zijn vleugels inklapt: de helften passen precies op elkaar. Dit noem je tweezijdig symmetrisch. 99% van alle diersoorten heeft deze vorm van symmetrie. Jij ook.

 

Vraag: Onderzoek je gezicht voor de spiegel: is de linkerhelft van je gezicht echt helemaal hetzelfde als de rechterhelft?

Zeester: vijf symmetrielijnen
Pickclick | Licentie: CC BY-NC-ND 2.0

Veelzijdige symmetrie

Bij een zeester met vijf armen is het anders. Dit dier heeft geen linker- of rechterkant en ook geen voor of achterkant. Maar ook bij de zeester is het lichaam opgebouwd uit stukken van dezelfde vorm. Trek je een rechte lijn door een arm, dan verdeel je de zeester in twee gelijke stukken. Dat kun je doen bij alle vijf armen en steeds krijg je twee gelijke stukken. Een zeester is dus veelzijdig symmetrisch. Stel, je knipt een arm los. Die past precies op de volgende arm. En op de volgende en die daarna, net zolang tot de arm weer op zijn plek terug is. Vanuit een punt in het midden maakt de arm een rondje over het lichaam, zoals bij een ronde taart die verdeeld is in driehoekige punten.

 

Spons: niet symmetrisch
Wikimedia by Neno69 | Licentie: CC BY-NC-ND 3.0

Geen symmetrie

Bij de meeste sponzen is niks aan het lichaam hetzelfde. Ze zijn niet symmetrisch, ook wel asymmetrisch genoemd. Het lukt je bijvoorbeeld niet om de rode spons op de foto zo door te snijden dat je gelijke helften krijgt. Links zijn er twee uitstroomopeningen en rechts maar een. Ook koralen lijken niet-symmetrisch te zijn. Althans, als je kijkt naar de stenige kolonies die ze bouwen. Maar de koraaldiertjes of poliepen die erin zitten zijn het wel degelijk. Ze hebben een even aantal vangarmen (zes of twaalf) en zijn dus net als de zeester veelzijdig symmetrisch.

 

Baby en volwassene

Het lichaam van veel dieren verandert tijdens de groei. Kijk maar naar het kikkervisje. Als hij volwassen is ziet hij er heel anders uit. Maar de symmetrie is wel hetzelfde gebleven: de babykikker is tweezijdig symmetrisch en de volwassen kikker ook. Bij het koraaldiertje verandert niet alleen de gedaante maar ook de symmetrie. Een volwassen koraaldiertje (poliep) is veelzijdig symmetrisch en zit vast in de koraalkolonie. Maar als larve lijkt het koraaldiertje een beetje op een kikkervisje. Het zwemt vrij door het water en het is tweezijdig symmetrisch. Tip van evolutieprofessor Menno Schilthuizen: ''Kijk ook altijd naar de baby's!''